در آزمایشگاه ها، صنایع غذایی، داروسازی و حتی در حوزه عمران و معادن، ابزاری به نام الک آزمایشگاهی یا Sieve نقشی کلیدی در جداسازی و طبقه بندی ذرات ایفا می کند. یکی از اصطلاحات پرکاربرد در این زمینه، مش الک است. اما منظور از مش الک چیست و چرا دانستن آن اهمیت دارد؟
به زبان ساده، مش (Mesh) به تعداد سوراخ های موجود در هر اینچ خطی از سطح الک گفته می شود. هرچه این عدد بالاتر باشد، منافذ الک ریزتر و دقت جداسازی بیشتر خواهد بود. برای مثال، یک الک با مش 100، دارای 100 سوراخ در هر اینچ خطی است و می تواند ذرات بسیار ریزتری را نسبت به الک مش 20 جدا کند.
طبق گزارش های بین المللی ASTM و ISO، استانداردسازی مش الک برای تضمین کیفیت نتایج آزمایش ضروری است. به همین دلیل، انتخاب مش مناسب نه تنها بر صحت نتایج آزمایش تأثیر دارد، بلکه می تواند هزینه ها و زمان فرآیندها را نیز بهینه کند. در ادامه، به طور کامل مفهوم مش الک، کاربردها، استانداردها و نکات مهم انتخاب آن را بررسی خواهیم کرد.
مش الک چیست؟
مش الک در واقع یک شاخص کمی است که نشان می دهد یک الک چه تعداد منفذ در واحد طول دارد. این عدد به صورت “تعداد خانه های توری در یک اینچ خطی” تعریف می شود. هرچه عدد مش بیشتر باشد، منافذ کوچک تر می شوند.
به عنوان مثال:
- مش 10: دارای 10 خانه در هر اینچ خطی (مناسب برای ذرات درشت).
- مش 100: دارای 100 خانه در هر اینچ خطی (مناسب برای ذرات ریز).
بنابراین، مش یک معیار جهانی برای دسته بندی الک ها است و در صنایع مختلف برای انتخاب صحیح ابزار، اهمیت فراوانی دارد.
استانداردهای بین المللی مش الک
الک ها بر اساس استانداردهای مشخصی تولید می شوند تا نتایج قابل اعتماد و قابل مقایسه باشند. دو استاندارد پرکاربرد در این زمینه عبارت اند از:
- استاندارد ASTM در مش الک: این استاندارد بیشتر در آمریکا و کشورهای وابسته استفاده می شود. جدول های دقیق ASTM، اندازه منافذ مربوط به هر مش را تعریف می کنند.
- استاندارد ISO در مس الک: استاندارد بین المللی ISO در سطح جهانی مرجع محسوب می شود و بسیاری از آزمایشگاه ها در اروپا و آسیا از آن پیروی می کنند.
کاربردهای مش الک در صنایع مختلف
مش الک تنها یک اصطلاح فنی نیست؛ بلکه ابزاری کلیدی در بسیاری از صنایع است. برخی از مهم ترین کاربردها عبارت اند از:
- صنایع غذایی: برای جداسازی آرد، شکر و ادویه جات بر اساس اندازه ذرات.
- داروسازی: کنترل یکنواختی پودرها برای تولید قرص و کپسول.
- عمران و راه سازی: طبقه بندی مصالح و شن و ماسه.
- شیمی و متالوژی: غربال گری پودرهای فلزی و مواد شیمیایی.
- محیط زیست: بررسی نمونه های خاک و رسوبات.
این گستردگی نشان می دهد که درک درست از مش الک می تواند به بهبود کیفیت و کاهش خطاها در فرآیندهای صنعتی کمک کند.
نکات مهم در انتخاب مش الک مناسب
انتخاب الک صنعتی مناسب صرفاً بر اساس شماره مش نیست. عوامل دیگری نیز باید در نظر گرفته شوند:
- ماهیت ماده: پودر نرم، مصالح درشت یا مواد چسبنده.
- دقت موردنیاز: برخی آزمایش ها به جداسازی بسیار دقیق نیاز دارند.
- نوع استاندارد: انتخاب ASTM یا ISO بسته به منطقه و نیاز مشتری.
- جنس الک: استیل ضدزنگ، برنج یا آلومینیوم بسته به مقاومت شیمیایی و مکانیکی.
- روش استفاده: دستی یا با دستگاه های لرزاننده (Sieve Shaker).
رعایت این نکات باعث می شود الک انتخاب شده بیشترین کارایی و طول عمر را داشته باشد.
جدول استاندارد مش الک و اندازه ذرات
یکی از مهم ترین نکات درک رابطه بین مش و قطر ذراتی است که از آن عبور می کنند. اندازه منافذ یک الک به طور معکوس با مقدار مش در ارتباط است.
برای مثال:
- الک مش 40 → اندازه منافذ حدود 0.425 میلی متر
- الک مش 200 → اندازه منافذ حدود 0.075 میلی متر
این رابطه کمک می کند که بسته به نوع نمونه (پودر، خاک، مصالح ساختمانی یا مواد شیمیایی) الک مناسب انتخاب شود. در بسیاری از صنایع مانند داروسازی، انتخاب نادرست مش می تواند کیفیت محصول نهایی را تحت تأثیر قرار دهد.
شماره مش (U.S. Sieve) اندازه منافذ (میلیمتر) اندازه منافذ (میکرون)
3 1/2 5.60 mm 5600 µm
4 4.75 mm 4750 µm
5 4.00 mm 4000 µm
6 3.35 mm 3350 µm
7 2.80 mm 2800 µm
8 2.36 mm 2360 µm
10 2.00 mm 2000 µm
12 1.70 mm 1700 µm
14 1.40 mm 1400 µm
16 1.18 mm 1180 µm
18 1.00 mm 1000 µm
20 0.850 mm 850 µm
25 0.710 mm 710 µm
30 0.600 mm 600 µm
35 0.500 mm 500 µm
40 0.425 mm 425 µm
45 0.355 mm 355 µm
50 0.300 mm 300 µm
60 0.250 mm 250 µm
70 0.212 mm 212 µm
80 0.180 mm 180 µm
100 0.150 mm 150 µm
120 0.125 mm 125 µm
140 0.106 mm 106 µm
170 0.090 mm 90 µm
200 0.075 mm 75 µm
230 0.063 mm 63 µm
270 0.053 mm 53 µm
325 0.045 mm 45 µm
400 0.038 mm 38 µm
نکات مهم:
- این جدول مطابق استاندارد ASTM E11 است که در آمریکا و بسیاری از کشورها مرجع می باشد.
- استاندارد ISO 3310 اعداد بسیار نزدیک دارد، اما در برخی موارد تفاوت های جزئی در اندازه منافذ دیده می شود.
- برای دقت های بالاتر (زیر 38 میکرون)، معمولاً از روش های دیگری مثل فیلترهای غشایی یا آنالیز لیزری استفاده می شود.
برای دریافت مشاوره تخصصی و خرید تجهیزات آزمایشگاهی با بهترین کیفیت، همین حالا با تیم ما تماس بگیرید.
مشاوره رایگان
نتیجه گیری، مش الک چیست؟
مش الک مفهومی کلیدی در دنیای آزمایشگاهی و صنعتی است که به ما امکان می دهد ذرات را بر اساس اندازه دقیق دسته بندی کنیم. هرچه شماره مش بالاتر باشد، منافذ کوچک تر و جداسازی دقیق تر خواهد بود. انتخاب صحیح مش الک نه تنها کیفیت آزمایش ها را افزایش می دهد، بلکه باعث صرفه جویی در زمان و هزینه نیز می شود.
اگر شما در صنایع غذایی، داروسازی، عمران یا آزمایشگاهی فعالیت می کنید، شناخت دقیق مش الک و انتخاب نوع مناسب آن می تواند تأثیر چشمگیری بر کیفیت کار شما داشته باشد. برای تهیه بهترین انواع الک آزمایشگاهی و دریافت مشاوره تخصصی، می توانید با کارشناسان دانش گستر در تماس باشید.
سوالات متداول در زمینه مش الک
- مش الک دقیقاً چه چیزی را نشان می دهد؟
مش الک نشان دهنده تعداد منافذ موجود در هر اینچ خطی الک است و بیانگر اندازه تقریبی ذرات قابل عبور می باشد.
- آیا هرچه مش بالاتر باشد، کیفیت آزمایش بهتر می شود؟
خیر. انتخاب مش به نوع ماده و هدف آزمایش بستگی دارد. مش بالاتر برای ذرات ریز مناسب است اما همیشه بهترین گزینه نیست.
- تفاوت استاندارد ASTM و ISO در مش الک چیست؟
هر دو استاندارد تعاریف دقیقی ارائه می دهند اما مقادیر اندازه منافذ در برخی شماره های مش متفاوت است.
- چه جنسی برای الک آزمایشگاهی بهتر است؟
اغلب از استیل ضدزنگ استفاده می شود چون مقاومت بالایی در برابر خوردگی و فشار دارد.
- آیا می توان از یک الک برای همه مواد استفاده کرد؟
خیر. بسته به نوع ماده (چسبنده، خورنده یا ساینده) باید جنس و شماره مش مناسب انتخاب شود.
- آیا دستگاه های لرزاننده الک (Sieve Shaker) ضروری هستند؟
برای آزمایش های دقیق و حجم بالا بله، زیرا کارایی و سرعت فرآیند را افزایش می دهند.
